Kolizje wózków widłowych z pieszymi rzadko są dziełem przypadku. Wózki i ludzie przez całą zmianę korzystają z tych samych alejek, drzwi i ramp, a groźne sytuacje powtarzają się zwykle w kilku tych samych miejscach. Z tego poradnika dowiesz się, gdzie ich szukać, jakie środki stosować i w jakiej kolejności oraz jak wykorzystać kamery, które już masz, żeby znaleźć niebezpieczne miejsca w swoim zakładzie, zanim dojdzie do wypadku.
Dlaczego kolizje wózków widłowych z pieszymi wymagają osobnego planu
Według materiału informacyjnego CIOP-PIB z 2016 r., powołującego się na dane PIP, przy blisko 100 000 zarejestrowanych wózków jezdniowych podnośnikowych dochodziło co roku średnio do 90 wypadków, w których poszkodowanych było blisko 100 osób, a około 10–15 z nich ginęło. To wszystkie wypadki z udziałem wózków, nie tylko potrącenia pieszych. Jako główne przyczyny materiał wskazuje błędy człowieka (54%) oraz niewłaściwą organizację pracy (40%).
Do organizacji pracy należy między innymi to, gdzie i kiedy krzyżują się drogi wózków i pieszych, a to da się zmierzyć i poprawić. Dane zagraniczne pokazują, jak duża część ryzyka dotyczy pieszych. Według analizy NIOSH co piąty z 1021 śmiertelnych wypadków z udziałem wózków w USA w latach 1980–1994 polegał na potrąceniu pracownika idącego pieszo. W Wielkiej Brytanii wózki podnośnikowe uczestniczą w około jednej czwartej wszystkich wypadków związanych z transportem wewnątrzzakładowym, według brytyjskiego urzędu HSE. Szerzej o zapobieganiu wypadkom piszemy w poradniku jak zmniejszyć liczbę wypadków w pracy dzięki analizie wideo.
Gdzie dochodzi do kolizji: sześć miejsc do sprawdzenia
1. Końce regałów i skrzyżowania alejek
Magazynier kompletujący zamówienie wychodzi zza regału dokładnie w chwili, gdy wózek skręca w alejkę z ładunkiem zasłaniającym operatorowi widok. Artykuł w miesięczniku CIOP-PIB „Bezpieczeństwo Pracy” (Halusiak, 2012), oparty na danych UDT i PIP z lat 2001–2010, wśród przyczyn wypadków z udziałem wózków wymienia brak widoczności i porozumienia między pracownikami, gwałtowne manewry oraz nadmierną prędkość. W amerykańskim badaniu 171 kolizji w ośmiu zakładach motoryzacyjnych lustra na skrzyżowaniach i ślepych narożnikach wiązały się z mniej więcej trzykrotnie mniejszymi szansami kolizji, a przeszkody zwężające alejkę z niemal dwukrotnie większymi (dane z lat 1992–1995, Collins i in., 1999).
2. Bramy, drzwi i doki
Drzwi zasłaniają to, co dzieje się po drugiej stronie. Ktoś wychodzi drzwiami dla pieszych prosto na drogę wózka albo idzie bramą dla pojazdów, bo tak jest bliżej. Polskie przepisy przewidują to wprost: na drogach, w miejscach, w których możliwe jest niespodziewane wtargnięcie pieszych, w szczególności przed bramami, drzwiami i przejściami, należy ustawić barierki lub zastosować inne skuteczne środki ochronne (§ 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp).
3. Cofanie
Wózki cofają co chwilę: odjeżdżając od regału, od naczepy, zawracając na ciasnym zakręcie. Według brytyjskiego HSE w Wielkiej Brytanii blisko jedna czwarta wszystkich śmiertelnych wypadków z udziałem transportu w miejscu pracy zdarza się podczas cofania. Operator patrzy w jedną stronę, a pieszy nadchodzi z drugiej.
4. Koniec zmiany i przerwy
Kilka minut przed końcem zmiany hala wypełnia się ludźmi, którzy idą odbić kartę przy czytniku RCP, do szatni i do wyjścia, czasem tymi samymi drogami, którymi wózki zwożą ostatnie palety. Amerykański NIOSH zaleca ograniczanie ruchu wózków w pobliżu czytników RCP, pomieszczeń socjalnych, stołówek i głównych wyjść w godzinach szczytu ruchu pieszego, na przykład pod koniec zmiany lub w czasie przerw.
5. Rampy i kierowcy z zewnątrz
Kierowca firmy przewozowej nie zna Twoich dróg i może czekać pieszo, aż jego naczepa zostanie załadowana. W brytyjskiej firmie Kingsland Drinks w 2020 r. kierowca ciężarówki czekający na załadunek naczepy zginął potrącony przez wózek widłowy. W strefie załadunku nie było rozdzielenia ruchu pieszego i kołowego, a w 2023 r. firmę ukarano grzywną w wysokości 800 000 funtów (Food Manufacture).
6. Stanowiska przy alejkach
Stół do pakowania, drukarka etykiet czy punkt kontroli jakości ustawione przy alejce sprawiają, że człowiek przez całą zmianę stoi na krawędzi drogi wózka. Gdy wózek podjedzie zbyt blisko, nie ma dokąd odskoczyć. Takie stanowiska przenieś albo odgrodź barierką w pierwszej kolejności.
Co mówią przepisy
- Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z 15 grudnia 2017 r. w sprawie bhp przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 852) w § 8 ust. 2–3 stanowi, że organizator pracy podejmuje środki zapobiegające wtargnięciu osób na teren pracy wózków jezdniowych, a jeżeli ze względu na rodzaj pracy nie jest to możliwe, stosuje środki chroniące osoby przed skutkami zagrożeń powodowanych działaniem wózków. Zgodnie z § 8 ust. 1 przed rozpoczęciem pracy organizator pracy informuje operatora o dopuszczalnej prędkości na poszczególnych odcinkach tras przejazdu, z uwzględnieniem nasilenia ruchu, rodzaju transportowanych ładunków, szerokości i stanu dróg oraz widoczności.
- Prawo UE: dyrektywa 2009/104/WE wymaga środków organizacyjnych, które zapobiegają wchodzeniu pieszych pracowników na teren, na którym działa samobieżny ruchomy sprzęt roboczy, oraz zasad organizacji ruchu tam, gdzie sprzęt porusza się po miejscu pracy. Dyrektywa 89/654/EWG wymaga zapewnienia pieszym wystarczającego odstępu bezpieczeństwa tam, gdzie po drogach komunikacyjnych poruszają się środki transportu.
Środki ochrony w odpowiedniej kolejności
Po wypadku pierwszym odruchem bywa zakup technologii. Skuteczna kolejność jest odwrotna: usuń punkt kolizyjny, jeśli możesz; rozdziel ruch, jeśli nie możesz; dopiero na końcu dołóż wykrywanie.
| Krok | Przykłady | Co rozwiązuje | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| 1. Usuń | Alejki tylko dla wózków; czytniki RCP, pomieszczenia socjalne i stanowiska z dala od dróg wózków | Punkt kolizyjny znika | W starszych halach nie zawsze się da |
| 2. Rozdziel | Barierki, osobne drzwi dla pieszych, wydzielone ciągi piesze i przejścia | Ludzie i wózki korzystają z innej przestrzeni | Skróty pojawiają się wszędzie, gdzie ciąg pieszy jest dłuższy |
| 3. Zorganizuj | Zasady na koniec zmiany, ruch jednokierunkowy, limity prędkości w strefach | Mniej sytuacji kolizyjnych w godzinach szczytu | Bez kontroli zasady szybko przestają działać |
| 4. Zapewnij widoczność | Lustra na ślepych narożnikach, światła ostrzegawcze, sygnał dźwiękowy na skrzyżowaniach | Operator i pieszy szybciej się widzą | Hałas i przyzwyczajenie osłabiają każde ostrzeżenie |
| 5. Wykrywaj i alarmuj | Czujniki na wózkach, znaczniki, analityka na kamerach stacjonarnych | Ostrzeżenia i rejestr zdarzeń potencjalnie wypadkowych | Wspiera kroki 1–4, nigdy ich nie zastępuje |
| 6. Przeszkol | Operatorów, pieszych i gości | Wszyscy znają drogi i zasady | Stosowane samodzielnie daje najmniej |
Kamery stacjonarne czy czujniki na wózkach?
Technologie wykrywania dzielą się na dwie grupy i odpowiadają na inne pytania. Systemy montowane na wózku chronią przestrzeń wokół jednego pojazdu. Analityka na kamerach stacjonarnych obejmuje całą strefę i pokazuje, gdzie i kiedy te same sytuacje się powtarzają. (Jak działa samo wykrywanie, wyjaśniamy w artykule AI w analityce wideo.)
| Czujniki i znaczniki na wózkach | Analityka na kamerach stacjonarnych | |
|---|---|---|
| Co obejmuje | Przestrzeń wokół jednego wózka | Całą strefę: przejście, dok, alejkę |
| Kogo wykrywa | Systemy oparte na znacznikach wykrywają tylko osoby, które je noszą | Każdego, kogo kamera faktycznie widzi (nie osoby zasłonięte regałem ani ładunkiem) |
| Typowa reakcja | Ostrzeżenie dla operatora; niektóre systemy automatycznie zwalniają wózek | Powiadomienie dla przełożonych i rejestr zdarzeń |
| Słabe strony | Koszt na każdy wózek; znacznik zostawiony w szafce | Regały zasłaniające widok; oświetlenie i kąt kamery |
| Najlepsze do | Ostrzeżeń w ostatniej chwili | Szukania niebezpiecznych miejsc i sprawdzania, czy zasady działają |
Żadna z tych grup nie zastępuje barierek. Analityka na kamerach stacjonarnych powiadamia ludzi, ale nie zatrzyma wózka. Wykrywanie obrazem ma też martwe pola: badania nad wykrywaniem pieszych w magazynach wskazują, że pracownik mocno zasłonięty przez przedmioty może nie zostać wykryty. Gdy dokładasz lub przestawiasz kamery, ustawiaj je według mapy niebezpiecznych miejsc, nie odwrotnie.
Jak w 30 dni znaleźć niebezpieczne miejsca kamerami, które już masz
W wielu zakładach kamery już obejmują doki, bramy i główne alejki. Zanim zmienisz układ hali albo kupisz nowy sprzęt, użyj ich, żeby zmierzyć, gdzie naprawdę krzyżują się drogi ludzi i wózków. Jeśli analityka obejmie nowe kamery albo nowy cel monitoringu, najpierw zaktualizuj regulamin pracy i uprzedź pracowników co najmniej 2 tygodnie przed uruchomieniem (szczegóły niżej).
- Zaznacz punkty kolizyjne. Na planie hali oznacz każde przejście, drzwi, bramę, dok, koniec regału, czytnik RCP i wejście do pomieszczeń socjalnych. Zapisz, które z nich już obejmuje kamera. Miejsca poza zasięgiem kamer obserwuj podczas przeglądów hali i uwzględniaj zgłoszone zdarzenia potencjalnie wypadkowe, żeby wynik nie pokazywał tylko tego, na co akurat patrzą kamery.
- Określ zdarzenia. Ustal, co liczysz w każdym miejscu: wejście pieszego do alejki tylko dla wózków, przechodzenie przez drogę wózków poza wyznaczonym przejściem, skrót przez drzwi prosto na drogę wózka.
- Zbieraj dane przez 30 dni. Licz zdarzenia według miejsca, zmiany i godziny: automatycznie, przez analitykę, albo ręcznie, przeglądając codziennie z każdej kamery te same trzy okna czasowe (przełom zmian, szczyt dostaw i jedna spokojna godzina). Miesiąc obejmuje różne grafiki, szczyty dostaw i obsadę.
- Omawiaj wyniki co tydzień. Przejrzyj trzy miejsca z największą liczbą zdarzeń z brygadzistami, kilkoma operatorami i osobami, które tamtędy chodzą. Zapytaj, dlaczego ludzie wybierają tę drogę: brak przejścia, drzwi w złym miejscu, grafik przerw, przez który wszyscy naraz przechodzą przez dok.
- Popraw układ. Przesuń przejście, dodaj barierkę, wydziel osobne drzwi dla pieszych albo zmień godziny przerw.
- Zmierz ponownie. Kolejne 30 dni prowadź tak samo. Liczy się liczba zdarzeń w danym miejscu na jedną zmianę, to, czy spada tam, gdzie wprowadzono poprawki, oraz, jeśli liczysz wszystkie przejścia, odsetek przejść poza wyznaczonym przejściem.
Zamiast wrażeń z przeglądu hali masz wtedy dane. Nie musisz spierać się, czy przejście jest niebezpieczne: widzisz, jak często i kiedy ludzie z niego korzystają oraz czy poprawka zadziałała.
Monitoruj strefy, nie ludzi
Analityka obrazu działa tylko wtedy, gdy zespół jej ufa. W Polsce zasady monitoringu w zakładzie pracy określa art. 22² Kodeksu pracy:
- Pracodawca może wprowadzić monitoring, jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa pracowników.
- Monitoring nie obejmuje pomieszczeń sanitarnych, szatni, stołówek oraz palarni, chyba że jest to niezbędne i nie narusza godności pracowników, na przykład dzięki technikom uniemożliwiającym rozpoznanie osób.
- Nagrania można przechowywać przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy od dnia nagrania.
- Pracowników trzeba poinformować o wprowadzeniu monitoringu nie później niż 2 tygodnie przed jego uruchomieniem.
W praktyce: cel bezpieczeństwa zapisz w regulaminie pracy, analizuj drogi dojścia do szatni i stołówki, a nie ich wnętrza, i skup się na miejscach oraz zdarzeniach, a nie na konkretnych osobach. Celem jest znalezienie niebezpiecznych miejsc, a nie karanie pracowników. Od początku zaangażuj inspektora ochrony danych i przedstawicieli pracowników.
Jak pomaga Vidiana
Vidiana wykorzystuje analitykę wideo AI w istniejących systemach CCTV, zamieniając obraz z kamer w powiadomienia dotyczące bezpieczeństwa i dane operacyjne. W opisanej metodzie monitoring stref o ograniczonym dostępie wychwytuje wejścia pieszych do alejek tylko dla wózków (krok 2). Liczenie ludzi, obiektów i zdarzeń ze spersonalizowanym raportowaniem daje liczbę zdarzeń według miejsca i zmiany (kroki 3 i 6). Powiadomienia w czasie rzeczywistym przez e-mail, SMS lub połączenie telefoniczne trafiają do przełożonego, gdy sytuacja wciąż trwa. Wdrożenie jest możliwe w chmurze lub lokalnie. Jeśli w Twoim zakładzie ważne są też środki ochrony indywidualnej, przeczytaj o analityce wideo w monitoringu ŚOI.
Zacznij w tym tygodniu
Przejdź się po hali na przełomie zmian z planem i długopisem. Zaznacz trzy miejsca, w których ludzie i wózki spotykają się najczęściej, i sprawdź, które z nich obejmuje już kamera. Ta krótka lista to początek mapy niebezpiecznych miejsc i konkretny plan rozmowy o analityce na kamerach, które już masz.
